Kthimi i padishahut

Turqia ka qenë i vetmi vend me shumicë dërrmuese myslimane që falë Atatürkut ndërtoi një shtet shekullar. Duke e njohur rrezikun e radikalizmit fetar, Atatürku para vdekjes la testament që në rast në Turqi rrezikohej shekullarizmi, atë ta mbrojnë gjeneralët e ushtrisë!

Dhe gjeneralët e kanë mbrojtur disa herë gjatë dekadave ekzistencë të shtetit të shekullar turk. Sidomos mbas përpjekjeve të mëdha të sovjetikëve për të përhapur komunizëm në Turqi, ishin pikërisht gjeneralët që e shpëtuan vendin nga kthimi në një shtet satelit të Bashkimit Sovjetik. Ushtria turke është në Nato, kështu që edhe kur është vendosur pushteti i gjeneralëve, …

Vakia e Sherrit dhe Vakia e Hajrit

Me 15 qershor 1826, në Stamboll, ndodhi ajo që nuk e kishte mendu kush. Ndër shqiptarë ka me u njohë si Vaka-i Şerriyye (Vakia e Sherrit), ndërsa në Stamboll u qujt Vaka-i Hayriye (Vakia e Hajrit). 135 mijë jeniçerë ngritën krye kundër vendimit të Sulltan Mahmudit II për demobilizimin e jeniçerëve për me i zavendësu këta me një ushtri moderne.

Sulltani e bani këtë për shumë arsye. Jeniçerët kishin zanë pozita shumë të randësishme dhe kishin marrë në dorë fuqi të madhe. Aq të madhe sa përcaktonin edhe kush mun bahej sulltan e kush jo, kush e përbante qeverinë e …

Kushtetuta osmane e 1876-s

Në shekullin XIX, Perandoria Osmane ish gati me dhanë shpirt. Shteti që dikur i tmerronte perëndimorët me fuqinë e tij kish mbetë tani mbrapa vendeve t’Evropës.

Kështu osmanët nisën nji varg reformash për ta modernizu dhe shpëtu perandorinë. Fillimisht, ata e kundërshtunë idenë e nji monarkie kushtetuese, tue thanë se binte ndesh me të drejtën islame, sheriatin. Por trazinat politike më 1876 i hapën udhën ndryshimit të madh.

Në pranverën e atij viti, ministrat osmanë e rrëzunë prej froni sulltanin konservator Abylaziz. Por të njejtin fat e pati edhe mbasardhësi i tij liberal, Murati V, që sundoi për vetëm 93 …

Shqiptarët, nismëtarë të Revolucionit Xhonturk

Shqiptarët gjithmonë në synin e cikloneve politike planetare, të hutuem e të mashtruem, pa e dijtë ku ka me dalë angazhimi i tyne, flijimi dhe përpjekjet. Një shembull ilustrativ asht, doemos, Revolucioni Xhonturk (1908), të cilin e nisën shqiptarët dhe e mbaruen – tue përfitu – të gjithë të tjerët. Këtë e shpjegon shumë mirë edhe historiani turk, M. Şükrü Hanioğlu, Një histori e shkurtë e Perandorisë së vonshme Otomane, 146–47:

Qysh do të duhej me qenë e qartë tashma, i ashtuqujtuni Revolucion i Turqve të Rij (Xhonturk) nuk ishte, qysh len me kuptu emni, një kryengritje popullore me shkallë …

Hisja e Shqipnisë: 7,33%

Rastësisht e gjeta në Wikipedi kët vërtetim të vitit 1933 mbi nji huá që Perandoria Osmane e kish marrë nji çerekshekulli ma parë. Dokumenti radhit detyrimet e shteteve “trashigimtare,” përveç Turqisë. Ndër ato vende ishte edhe Shqipnia, e cila paguante pjesën që ia kish caktue nji komsion ndërkombtar.

Kliko për me pa dokumentin në cilsi të naltë…

Mendimtari osman për gjuhën shqipe

Qe shqip çfarë mendonte për gjuhën shqipe shkrimtari osman Namık Kemal, figurë qendrore e liberalizmit dhe nacionalizmit turk dhe nji nga autorët kryesorë të kushtetutës së parë osmane të 1876-ës. Në nji libër mbi reformat kulturore në Turqi, nji studiuese moderne përshkruan kështu pikpamjet e mendimtarit të shek. XIX:

Gjatë viteve 1870, debati u zhvendos nga reformimi i alfabetit të atëhershëm tek përcaktimi për nji alfabet me bazë latine. Në këtë kohë, intelektualët osmanë shqiptarë ishin në përpjekje e sipër për ta bë abëcënë latine alfabet të përbashkët për të gjithë shqiptarët. Autoritetet myslimane në Perandorinë Osmane nuk pranuan ta …

Përtej Dovletit Osman

Ka shum kallzime nga historia e Turqisë që shqiptarëve do t’u pëlqenin ma shum sesa lavdet për Muratët e Mehmetët. Shteti i karamanëve në brigjet e Mesdheut, ushtarët turq që zunë rob sulltanin, apo fshatarët anadollakë që çuan krye për tokën e bukës janë pjesë e ndritun e historisë turke që duam ta ndigjojmë. Shto këtu dhe tregimin për reformatorin turk që kërkoi shkolla për shqiptarët, ndonëse s’e bindi dot padishahun. Për t’i shënue drejt këto ngjarje fisnike, na duhet me ia njehë të metat halifit dhe shtetit që ai e sundoi.

Dallas, Texas — Nuk dij të ketë ndonji …